ΑΓΙΟΥ ΑΜΒΡΟΣΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΜΕΔΙΟΛΑΝΩΝ "ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΑΪΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΒΕΛ" (Βιβλίο Β' - Κεφάλαιο Α')

Cain and Abel - 1800's - PRECEPTIVE ILLUSTRATIONS OF THE BIBLE

Τοῦ ἁγίου Ἀμβροσίου, ἐπισκόπου Μεδιολάνων

"Περί τοῦ Κάϊν καὶ τοῦ Ἅβελ"

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ ΧΡΙΣΤΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ-ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ

Βιβλίο  δεύτερον

Κεφάλαιον Α':

Ὅτι οἱ τοκετοὶ τῆς ψυχῆς πρέπει νὰ γίνωνται

κατόπιν ὡριμότητος: Καὶ (περὶ τοῦ) ποιὰ πρέπει

νὰ εἶναι ἡ μορφή τους. Ὅτι οἱ χυδαῖες αἰσθήσεις

δύνανται νὰ χαλιναγωγῶνται ὑπὸ τῆς ἐξουσίας τοῦ

νοῦ· διότι διπλοῦν μπορεῖ νὰ εἶναι τὸ γένος τῶν αἰσθήσεών

μας· καὶ εἰς ἑκάτερα συνίστανται οἱ ἀρχέγονες προσφορὲς

ποὺ πρέπει νὰ προσφέρωμεν στὸ Θεόν. Τέλος γίνεται

λόγος περὶ τῆς συμμίξεως, ποὺ διαπιστώνομεν καὶ περὶ τῶν

ἀπαρχῶν αὐτῆς.

1.  Αὐτοὺς τοὺς τοκετοὺς ἡ ψυχή μας (τοὺς) ὠδίνει, καὶ ὄχι μόνον ἀλλὰ καὶ τοὺς τίκτει καὶ τίκτει προώρως· διὰ νὰ μὴ προλάβῃ τοὺς ἀνώριμους τοκετοὺς ἡ ἡμέρα τῆς κρίσης. Διότι γι' αὐτοὺς εἶπεν ὁ Κύριος Ἰησοῦς: "Οὐαὶ δὲ ταῖς ἐν γαστρὶ ἐχούσαις καὶ ταῖς θηλαζούσαις ἐν ἐκείναις ταῖς ἡμέραις" (Λουκ., κα').  Ὡριμότερον λοιπὸν ἂς ἐξηγεῖται αὐτὸς ὁ τοκετὸς  καὶ οἱ λογισμοί μας ἄς ἑρμηνεύωνται μὲ διαδικασίες ἀγαθῶν ἔργων· διὰ νὰ μὴ ἐπινοῇ ἡ τελευτή μας κάποιαν ἀτέλειαν, μήτε τὸ τέλος τῆς ζωῆς μας νὰ συναντᾷ κάτι τὸ ἀνεξήγητο, μήτε ἡ χρήση τοῦ ἔργου μας νὰ ἀφήνῃ κάτι σὰν πάνω σὲ ἀμόνι. Σπεῦδε, λοιπόν, ψυχή, νὰ δώσῃς μορφὴν στοὺς τοκετοὺς σου, γρηγορότερα νὰ ἐξηγήσῃς, ταχύτερον νὰ διαθρέψῃς ὅσους γέννησες.

2.   Ποιᾶς γέννησης εἶναι ἡ μορφὴ αὐτὴ, τὸ δείχνει ὁ Ἀπόστολος λέγων: "Τέκνα μου οὕς πάλιν ὠδίνω, μέχρι ποὺ νὰ μορφωθῇ μέσα σας ὁ Χριστὸς" (Γαλ. ε',19). Σ' αὐτὴν τὴ μορφὴν ὅλα τὰ σπλάχνα τοῦ νοῦ μας συμφύονται, καὶ σ' ἐκείνη τὴ γόνιμη κοιλία τῆς ψυχῆς μας ἀπαστράπτει ὁ Χριστὸς. Ὁ τοκετός μας εἶναι ἡ πίστη, τροφή μας τὰ ἐντάλματα τῆς διδασκαλίας. Αὐτὴ ἡ νηπιότης τῆς καρδίας μας βαπτίζεται, θεσμοποιεῖται ἡ παιδικότης, ἡβᾷ ἡ ἐφηβεία, λευκαίνει ἡ κεφαλὴ τοῦ γήρατος. Διότι ἡλικία γήρατος βίος ἀκηλίδωτος. Αὐτὸ ὅθεν εἶναι τελικὰ καλὸν γῆρας διὰ τὴν ψυχήν, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἔχῃ κηλιδώσει κανένας ῥύπος ἀπιστίας. Καὶ γι' αὐτὸ ὁ Παῦλος ἀποτρέπει τὰ τέκνα του ἀπ' αὐτὸν τὸν ῥύπον: "Ἐγώ, εἶπεν, σᾶς ἐγέννησα διὰ τοῦ Εὐαγγελίου (Α' Κορ. ε',15)· ἵνα μὴ ὁ χαλεπὸς ψιθυρισμὸς κάποιου θέσῃ σὲ πειρασμὸν τὴ νηπιότητα τῆς ἄπειρης ἀκόμη πίστης τους. Ἀρσενικὰ λοιπὸν γεννοῦσεν αὐτὸς, ὁ ὁποῖος διὰ τοὺς λαοὺς ποὺ ἐδίδασκεν (ὥστε νὰ καταλήξουν) εἰς ἄνδρα τέλειον, ἐκαυχᾶτο ὅτι ἁμιλλῶνται διὰ τὴν ἐνότητα τῆς πίστεως καὶ ὅτι ἐν τῇ ἐπιγνώσει τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ ἔφθασαν τὸ τέλειον μέτρον τῆς πληρότητος τοῦ Χριστοῦ (Ἐφ. δ',13). Διότι αὐτὴν τὴ θυσία ἐγνώρισεν ὡς εὐπρόσδεκτην παρὰ τοῦ Θεοῦ, περὶ τῆς ὁποίας ἐγράφη: "Θὰ ἀποχωρίσῃς διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κυρίου πᾶν ἄρρεν τὸ τὴν μήτραν διανοῖγον. (Ἐξ. ιγ',12). Καὶ προσθέτει: Πᾶν ἄρσεν τὸ τὴ μήτρα διανοῖγον ἐκ τῶν ἀγελῶν καὶ τῶν κοπαδιῶν ποὺ σοῦ ἀνήκουν, ἁγίασον τῷ Κυρίῳ (αὐτόθι). Ἄς δοῦμε μήπως κάτι δὲν εἶναι σαφές.

3.  Εἶχεν εἴπει γιὰ ἡγεμονικὲς γεννήσεις, δηλαδὴ γιὰ πλήρεις καὶ ἀντάξιες τοῦ λόγου: προσέθεσεν καὶ γιὰ τὶς ἀγελαῖες, δηλαδὴ τὶς λοιπὲς, τὶς σὰν εὐτελεῖς αἰσθήσεις, οἱ ὁποῖες παραβάλλονται μὲ ἄλογα ὑποζύγια. Αὐτὰ δὲ ὅταν ὑπὸ τινος κυβερνήτου κυβερνηθοῦν, εὔκολα δαμάζονται καὶ ἐπιταγὲς ἐκτελοῦν καὶ ζυγὸν ὑπομένουν καὶ στὴ φωνὴν τοῦ ἀφεντικοῦ συνηθίζουν (εἴτε) νὰ ἐπιταχύνουν τὸ βάδισμα, εἴτε νὰ σταματοῦν εἴτε νὰ ἐκκλίνουν (τῆς ὁδοῦ), εἴτε ἄλλα καθήκοντα τοῦ ἔργου ποὺ διατάζονται (νὰ ἐκτελοῦν), (συνηθίζουν) νὰ ὑπακούουν σὲ μία δουλεία (τους) πρὸς τὸν ἄνθρωπον. Τόσον ἰσχυρὰ εἶναι ἡ ἄσκηση, ὥστε νικάει τὴ φύση! Ὅθεν καὶ ἐκεῖνα ποὺ δὲν ἔχουν συμμετοχὴν στὴν οὐσίαν μας, ὅμως ἀναγνωρίζουν τὴν ἐξουσίαν τῆς φωνῆς μας: καὶ ἐπειδὴ δὲν κέκτηνται οὐδένα λόγον τῆς φύσεώς των, ἁρπάζουν τὸ λόγον τῆς δικῆς μας (φύσεως), καὶ τρόπον τινὰ μεταγγισμένον (σ' αὐτὰ) τὸν κάνουν δικό τους. Βλέπομεν τοὺς ἵππους νὰ διεγείρωνται μὲ τὶς λαϊκὲς ἐκδηλώσεις νὰ χαίρωνται μὲ τὰ χειροκροτήματα, νὰ τέρπωνται μὲ τὰ γλυκόλογα τοῦ κυρίου (τους). Διακρίνομεν τὰ ἄγρια λεοντάρια μὲ τὸν ἐξουσιαστικὸ δαμασμὸ νὰ ἀλλάζουν τὴ φυσικὴν ἀγριότητα, νὰ ἀποβάλλουν τὴν λυσσώδη μανία τους, νὰ ἐνστερνίζωνται τὰ δικά μας ἤθη καὶ ἐπειδὴ οἱ ἴδιοι ἐμπνέουν τρόμον, μαθαίνουν νὰ φοβοῦνται. Τύπτεται ὁ σκῦλος ἵνα συνηθίσῃ νὰ φοβῆται ὁ λέων: καὶ (ἐὰν) κάποιος ἐκτραχύνηται ἕνεκα τῆς ἀδικίας του, ἄς περιορίζεται ἡ (ἀδικία) τοῦ ἄλλου κι' ἄς θραύεται μὲ τὸ παράδειγμα τοῦ προηγουμένου. Ποσάκις δὲν προτιμοῦν συνεχῶς τὴν πεῖναν ἀπὸ τὴν ἕτοιμη λεῖαν καὶ ἀπὸ τὸ εὔκολο φαγητό, ὅσον φοβοῦνται τὴν προσβολὴν τοῦ ἀφεντικοῦ; Καὶ πόσες φορὲς, κατόπιν ξαφνικῆς παρορμητικῆς κίνησης περιμένουν μὲ ἀνοιχτὸ στόμα διαταγὴν γιὰ νὰ δαγκώσουν; Ἔτσι ὅσο ἀκολουθοῦν τὴ δική μας θέληση, λησμονοῦν τὴ δική τους. Δὲν συμβαίνει αὐτὸ μὲ ἐκεῖνα τὰ ἄγρια, εἴτε ἐκεῖνες τὶς ἀγέλες ἵππων, εἴτε πᾶν γένος κτηνῶν, τὰ ὁποῖα χωρὶς κυβερνήτην περιπλανῶνται ἐδῶ κι ἐκεῖ καὶ ἐκτραχύνονται χωρὶς καμία κυβέρνηση δαμαστοῦ. Καὶ γι' αὐτὸ προστίθενται οἱ βουκόλοι καὶ οἱ βοσκοί, καὶ οἱ ἄλλοι ποιμένες, αὐτοὶ οἱ τρόπον τινὰ κύριοι τῶν ἀγελῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ ὅρους προσφέρουν τὶς ὑπηρεσίες τους σὲ καθένα ἀπὸ τὰ ζῶα τὰ εἰς αὐτοὺς ἐμπεπιστευμένα.

4.   Φαίνεται λοιπὸν (ὅτι) καὶ τῶν αἰσθήσεών μας ἄλλο (εἶναι) ἐκεῖνο τὸ γένος τὸ δαμασμένον καὶ (ἄλλο) τὸ ἥμερον·  ἄλλο τὸ δαμασμένον δηλαδὴ δίκην ἀγελαίας τινὸς κινήσεως τοῦ νοῦ εἴτε ὡς ἄπραγον καὶ παράλυτον καταφέρεται κατὰ τῶν ἀλόγων ἡδονῶν τοῦ σώματος· ἥμερον δὲ τὸ ὁποῖον σὰν σὲ κάποιον ἀρχηγὸν ὑποβάλλει ἑαυτὸ εἰς τὸ μέτρον καὶ ὑποτάσσεται. Καὶ ὅσα τυχὸν λοιπὸν κυβερνῶνται ἀπὸ τὴ φύση τους, αὐτὰ εἶναι ἀρσενικὰ καὶ τέλεια: καὶ ὅσα δὲ τυχὸν χωρὶς κανένα ὁδηγὸν κυριαρχοῦνται ὑπὸ τινος χυδαίου θράσους, εἴτε σὰν κάποια πολιτεία ἡ ὁποία στερεῖται τῆς συμβουλῆς τοῦ βασιλιᾶ καὶ τῶν ἀρχόντων ἔτσι κάθε καλὴν κατάσταση καὶ ἀνδρικὴν εὐρωστίαν ἕνεκα κάποιας γυναικείας ἀποσύνθεσης (αὐτὰ) ἐκθηλύνουν.

  Ἐξ αὐτῶν προέρχεται ἐκεῖνος ὁ νόμος τῆς σαρκός, ὁ ὁποῖος μαχόμενος τὸν νόμον τοῦ ἀποστολικοῦ νοῦ τὴν ἔσυρεν αἰχμάλωτην σὰν ὑπὸ ἑνὸς νόμου τῆς ἁμαρτίας. Καὶ γι' αὐτὸ ἵνα ἐξ ἐκείνου τοῦ σώματος τοῦ θανάτου ἐλευθερωθῇ, ὁ Παῦλος ἀπέθετε ἅπασαν τὴν ἐλπίδα του ὄχι εἰς τὴν ἰδικήν του ἀρετήν, ἀλλ' εἰς τὴν χάριν τοῦ Χριστοῦ (Ῥωμ. ζ',25). Ὅθεν εἶναι σαφὲς ὅτι αὐτὲς οἱ κινήσεις τῆς ψυχῆς, ποὺ γίνονται κατὰ τὸ νόμον τοῦ νοῦ, προέρχονται ἐκ θείας εὐνοίας, οἱ ἄλλες δὲ αἰσθήσεις ἐκ τῆς σωματικῆς ἐπιθυμίας.

5.  Ὅσα λοιπὸν εἶναι ἅγια, εἶναι πρωτοφυῆ τῶν ἰδικῶν μας αἰσθήσεων· αὐτὰ εἶναι σὰν ἀπὸ κάποια ἀγέλη καὶ ἀπὸ κάποια χυδαίαν εὐτέλειαν: αὐτὰ ὡς ποικίλα φαίνεται νὰ τὰ σημαίνῃ μὲ διάφορα ὀνόματα ὁ Μωϋσῆς. Διότι αὐτὸ δηλώνει καὶ ἐκεῖνο τὸ μυστικὸ ἀλῶνι τοῦ νόμου, περὶ τοῦ ὁποίου λέγει: "Τὰς ἀπαρχὰς τοῦ ἀλωνίου σου καὶ τοῦ ληνοῦ σου δὲν θέλεις καθυστερήσει· τὸν πρωτότοκόν σου ἐκ τῶν υἱῶν σου θέλεις δώσει εἰς ἐμέ" (Ἐξ. κβ', 29). Οἱ ἅγιες κινήσεις τῶν αἰσθήσεών μας, οἱ ὁποῖες εἶναι σύμφωνες μὲ τὶς ἀρετὲς, οἱ ἴδιες εἶναι οἱ ἀπαρχὲς τοῦ πνευματικοῦ ἀλωνιοῦ: γι' αὐτὸ παραβάλλονται καὶ μὲ ἀγροτικὸ ἀλῶνι, εἰς τὸ ὁποῖο λικμίζονται τὰ σιτηρά.  Διότι ὅπως σ'αὐτὸ τὸ ἀγροτικὸ ἀλῶνι ἐκσείεται ὁ σῖτος καὶ ἡ κριθὴ καὶ ὅσον περισσότερον ἐκλικμίζεται, χωρίζεται ἀπὸ τὰ ἄχυρα: διότι τὰ ἄχυρα καὶ τὰ ἄλλα σαρώματα τοῦ θερισμοῦ διασκορπίζονται μὲ τὸ φύσημα μακρυὰ ἀπὸ τὸ κοῦφο ἀλῶνι·  ἐκεῖνα δὲ ποὺ εἶναι στερεότερα, στὸν ἴδιο χῶρο διασεισθείσης τῆς σκόνης πάλιν πίπτουν: ἔτσι οἱ καρποὶ τῶν σκέψεών μας οἱ ὁποῖοι εἶναι στερεοὶ καὶ ἄριστοι δείχνουν καθαρὰν καὶ εἰλικρινῆ τροφήν, ὅπως εἶναι γεγραμμένον: "Διότι δὲν ζῇ ὁ ἄνθρωπος μόνον μὲ ἄρτον, ἀλλὰ μὲ κάθε ῥῆμα Θεοῦ" (Λουκ. δ',4). Ὅσοι δὲ εἶναι ἀνωφελεῖς καὶ μάταιοι, διασκορπίζονται ὅπως ὁ καπνὸς καὶ τὰ σύννεφα· διότι ὅπως ὁ καπνὸς στὰ μάτια, ἔτσι καὶ ἡ ἀδικία στοὺς μετερχομένους αὐτήν. Καὶ ὀρθῶς παραβάλλεται πρὸς καπνὸν ἡ ἀδικία, ἡ ὁποία σὰν μὲ κάποιον αἰώνιον ζόφον καλύπτει τὴν κόψη τοῦ νοῦ.

6.  Καὶ γι' αὐτὸ λέγει ὁ Κύριος: "Ὅταν εἰσέλθητε εἰς τὴν γῆν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ σᾶς φέρω, τότε ὅταν ἀρχίσετε νὰ τρῶτε ἐκ τῶν ἄρτων τῆς γῆς ἐκείνης, θὰ προσφέρετε εἰς τὸν Κύριον προσφορὰν ὑψουμένην, ἀπαρχὰς τοῦ φυράματός σας, ἄρτον ὡς προσφορὰν ἀπὸ τὸ ἀλῶνι: ἔτσι θὰ προσφέρετε τὰς ἀπαρχὰς τῶν συμμίξεών σας, καὶ θὰ τὰ δωρήσητε εἰς τὸν Κύριον (Ἀρ. ιἐ,2,3). Ἐμεῖς εἴμεθα ἡ σύμμιξις διαφόρων στοιχείων σὰν μὲ κάποια συνανάμιξη σύνθετοι. Διότι βέβαια τὸ ψυχρὸν μὲ τὸ θερμόν, τὸ ὑγρὸ μὲ τὸ ξηρὸν μίγνεται μέσα μας. Αὐτὸ τὸ φύραμα ἔχει πολλὰ τὰ θέλγητρα τοῦ σώματος, καὶ πλείστας τὰς ἡδονάς: ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὲς οἱ πρῶτες αἰσθήσεις αὐτοῦ τοῦ σώματος, διότι ἀποτελούμεθα ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος καὶ πνεύματος. Αὐτὸ εἶναι τὸ φύραμα τὸ ἀρχικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιθυμεῖ ὁ Ἀπόστολος νὰ ἁγιασθῶμεν, καθὼς λέγει: "Αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς τῆς εἰρήνης νὰ σᾶς ἁγιάσῃ ὁλοτελεῖς· ἵνα ἀκέραιον τὸ πνεῦμα σας καὶ ἡ ψυχή καὶ τὸ σῶμα ἀμέμπτως τηρηθῇ ἐν τῇ ἡμέρα τοῦ Κυρίου μας Ἰησοῦ Χριστοῦ" (Α' Θεσ. ε',23). Τούτου τοῦ φυράματος αἱ ἀπαρχαὶ εἶναι πνευματικές, τοὐτέστιν, ἐπινοήσεις καὶ γεννήσεις τῶν αἰσθήσεων, οἱ ὁποῖες ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς ψυχῆς ἐκπορεύονται. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὅλες οἱ αἰσθήσεις πρωτοφυεῖς, παρὰ μόνον ὅσες εἶναι ἀμέτοχες στὴν πονηρία καὶ φαυλότητα καὶ κάθε πλάνη. Εἶναι ὅμως ἀπαραίτητες οἱ εὐχαριστήσεις τοῦ σώματος, ὅπως (αὐτὲς) τοῦ ὕπνου, τοῦ ποτοῦ, τοῦ περιπάτου καὶ ἄλλες τέτοιου εἴδους αἰσθήσεις· ἀλλὰ δὲν βρίσκονται σ' αὐτὲς οἱ ἀπαρχές. Καὶ γι' αὐτὸ (δὲν εὑρίσκεται) σ' αὐτὲς ἀλλὰ σ' ἐκεῖνες τὸ μυστήριον τοῦ Κυρίου, ὅπου ἁγνότης, εὐσέβεια, ὅπου πίστις καὶ ἀφοσίωσις. Αὐτοῦ τοῦ πράγματος φανερὸν καὶ σαφὲς παράδειγμα εἶναι ἡ προσφορὰ τοῦ πατριάρχου Ἰσαάκ, τὸν ὁποῖον ὁ πατήρ του προσέφερεν κατὰ τρόπον θυσίας μὴ καμφθεὶς ἐκ συναισθήματος ἀνθρωπίνου, προσφέρων εἰς τὸν Θεὸν καθαρὰν προσφοράν, καὶ κενὴν φόβου καὶ χωρὶς ἐπιθυμίαν σωματικήν, ὅταν ἡ ἴδια εὐσέβεια τοῦ πατρὸς ἔδινε τὴ θέση της στὴν ἀφοσίωσιν τοῦ θύτου.

Ἀντιαιρετικόν Ἐγκόλπιον    www.egolpion.com

21 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ  2012

Tweet

Share on Facebook