Η εορτή του Σαββάτου

Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Μ. ΒΕΛΛΑ

ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ

     Κατά την ισραηλιτική αντίληψη εκάστη ημέρα ηδύνατο τις να λατρεύση τον Θεό και να προσφέρη θυσία, την πρωίαν και την εσπέρα. Εις τον ναόν προσεφέρετο ιδίως εις τους μεταγενεστέρους χρόνους καθημερινή θυσία την πρωίαν και την εσπέραν υπέρ της Ισραηλιτικής κοινότητος, η λεγομένη θυσία tamid=διαρκής. Η θυσία αυτή προσεφέρετο προ των ιδιωτικών θυσιών. Λίαν πρωί ήνοιγον αι πύλαι του ναού και οι ιερείς ηυτρέπιζον τω θυσιαστήριον του θυμιάματος, την λυχνίαν, και εξερχόμενοι επεμελούντο του θυσιαστηρίου των ολοκαυτωμάτων.

Προσέφερον είτα την θυσίαν του θυμιάματος, την αιματηράν θυσίαν, την σπονδήν, ενώ οι Ιερείς και οι Λευίται έψαλλον τους ψαλμούς της ημέρας και τέλος ο Ιερεύς από του θυσιαστηρίου ηυλόγει των λαόν. Μετά ταύτα επηκολούθουν αι ιδιωτικοί θυσίαι. Τω εσπέρας προσεφέρετο η θυσία του θυμιάματος και η αιματηρά θυσία. Μετά την δύσιν του ηλίου έκλειον αι πύλαι του ναού.

Εκτός τούτων, αρχαιόθεν υπήρχαν ωρισμέναι ημέραι ήτοι εορταί, καθ' ας κατ΄ εξοχήν ελατρεύετο ο Θεός, τοιαύτη δε εβδομαδιαία εορτή ήτο η του Σαββάτου, αγομένη την 7ην ημέρα της εβδομάδος. Η διαίρεσις του χρόνου της εβδομάδος είναι αρχαιότατη, μνημονευομένη ήδη εν Εξ. 20,10. Το Σάββατο καθορίζεται εν Εξ. 20,8 ως ημέρα ιερά τω Θεώ. Δηλοί δε η λέξις ανάπαυσιν, κατάπαυσιν από της εργασίας και επομένως αφιέρωσιν εις τον Θεόν. Η λέξις απαντά και εις τα ακκαδικά παρά Βαβυλωνίοις (shapattu), ένθα και σημαίνει εορτήν. Δυνατόν η λέξις να είναι αρχαιότερα του Μωυσέως, ο  καθορισμός όμως του Σαββάτου ως εορτής αποδίδεται εις τον Μωυσήν. Εάν λάβη τις υπ' όψιν ότι εν Γεν. 2,2 το Σάββατον συνδέεται με την κατάπαυσιν του δημιουργικού έργου του Θεού, δύναται να ειπεί ότι τούτο προ του Μωυσέως είχε αποκτήσει ιερότητα.

Η αρχαιότης του Σαββάτου επολεμήθη, διότι τούτο, επιβάλλον την κατάπαυσιν της εργασίας, προϋποθέτει λαόν εργαζόμενο και επομένως προϋποθέτει την εγκατάστασιν των Ισραηλιτών εν Παλαιστίνη. Ασχέτως του ότι η εργασία δεν έλειπε από των Ισραηλιτών και κατά την εποχή της διαμονής αυτών στη έρημο, το ουσιώδες κατά τον Ισραηλιτικό νόμο δεν είναι η κατάπαυση της εργασίας, αλλ' η αφιέρωση κατά την ημέρα του Σαββάτου εις τον Θεόν1, ήτις ως συνέπειαν είχε την κατάπαυσιν της εργασίας. Ο Αμώς2, ο Ωσηέ3, ως και ο Ησαΐας4 αναφέρουν το Σάββατον.

Ως προς την προέλευσιν του Σαββάτου, διάφοροι διετυπώθησαν θεωρίαι, δεχόμεναι την προέλευσιν αυτού είτε εκ των Βαβυλωνίων είτε εκ των Χαναναίων είτε εκ των Κενιτών. Ουδεμία όμως τούτων φαίνεται πιθανή. Το Σάββατον είναι καθαρώς ισραηλιτική εορτή. Ο νόμος ηθέλησε να προσδώση εις την εορτή του Σαββάτου και κοινωνικό χαρακτήρα, ίνα αναπαύονται οι δούλοι και τα ζώα5. Κατά την εορτή του Σαββάτου ανήρχοντο εις των ναό και προσέφεραν την νενομισμένην θυσίαν, εις τους βραδύτερους δε χρόνους μετέβαινον εις την Συναγωγή και ανέπεμπαν προσευχές και ήκουον την σχετική περικοπή της Παλαιάς Διαθήκης και την ανάπτυξη αυτής.

Κατά τους χρόνους της αιχμαλωσίας και μετ' αυτήν, προς αποφυγήν της αφομοιώσεως των Ισραηλιτών από των περιοίκων λαών ήρχισαν να τονίζωνται, κατά το μάλλον ή ήττον, τα εξωτερικά σημεία, τα διακρίνοντα τον Ιουδαίο από του Εθνικού. Το Σάββατον τονίζεται ισχυρότατα και αποκτά κεφαλαιώδη σπουδαιότητα. Ούτως ήδη ο Ιεζεκιήλ χαρακτηρίζει το Σάββατο ως τω υπό του Θεού δοθέν σημείου εις τους Ισραηλίτες και την καταστροφή του ναού αποδίδει εις την βεβήλωση του Σαββάτου6. Εις τους βραδύτερους τούτους χρόνους τονίζεται ως ουσιώδες στοιχείο της εορτής η κατάπαυση της εργασίας και αρχίζουν να καθορίζωνται λεπτομερώς αι απαγορευμένες κατά το Σάββατον εργασίες. Χαρακτηριστικό είναι εκείνο το οποίον αναφέρει το Α' Μακ. 2,32-38, ότι δηλαδή κατά την μακκαβαϊκήν επανάστασιν ομάς Ισραηλιτών, πολεμουμένη κατά την ημέρα του Σαββάτου, προτίμησε οι άνδρες της να φονευθούν πάρα να αναλάβουν τα όπλα προς υπεράσπιση.

Υπό των Ραββίνων καθορίζονται πλείστα όσα είδη εργασίας απαγορευμένα, ακόμη και το μήκος της οδού, όπερ επετρέπετο να διανύση ο πιστός κατά το Σάββατο, ήτο καθωρισμένον εις 200 πήχεις7. Ούτω καθίστατο ο άνθρωπος περιδεής, μήπως παραβή μίαν των πολυαρίθμων διατάξεων και βεβηλώσει ούτω το Σάββατο.

Υπό την άποψη ταύτη νοείται και η παρατήρηση του Κυρίου «το Σάββατον δια τον άνθρωπον εγένετο και ουχ ο άνθρωπος δια το Σάββατον»8. 0ι Φαρισαίοι εσκανδαλίζοντο, διότι ο Κύριος εθεράπευε τους ασθενείς το Σάββατον, βεβηλώνων ούτω κατ' αυτούς την εορτή, ή διότι οι μαθητές αυτού έτιλλαν στάχεις κατά το Σάββατον9. Ο δε Απόστολος Παύλος παρατηρεί· «Μη ουν τις υμάς κρινίτω εν βρώσει και εν πόσει ή εν μέρει εορτής ή νεομηνίας ή σαββάτων, α εστίν σκιά των μελλόντων»10·

 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

1. Εξ. 20.8.

2. Άμ. 8,5.

3. Ώσ. 2,13.

4. Ήσ. 1,13.

5. Εξ. 23.12. Δευτ. 5,12 εξ.

6. Ίεζ. 20,12 εξ.

7. Πρβλ. Πράξ. 1,12· «Σαββάτου... οδόν».

8. Μάρκ. 2,27.

9. Ματθ. 12,1.

10. Κολ.2,16.