ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡ.ΖΗΖΙΟΥΛΑ: ΑΝΘΡΩΠΟΣ: Ο ΜΟΝΟΣ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΚΡΙΚΟΣ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΥ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ Ή ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ;

Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΙΩ. ΖΗΖΙΟΥΛΑ

ΜΕΓΑ Λ. ΦΑΡΑΝΤΟΥ

 Εις τα επόμενα ασχολούμαι με την παρουσίαση και την κριτική θεώρηση των θεολογικών ιδεών και απόψεων του Μητροπολίτου Περγάμου και καθηγητού κ. Ιωάννου Ζηζιούλα , όπως αυτές εκτίθενται εις το προσφάτως δημοσιευθέν βιβλίο του: «Η κτίση ως ευχαριστία, θεολογική προσέγγιση στο πρόβλημα της Οικολογίας», Αθήνα 1992.

Έναντι του θεοκεντρικού χαρακτήρος της «παραδοσιακής» ορθοδόξου δογματικής θεολογίας, ήτις θεολογεί με αφετηρία και βάση την εν Ιησού Χριστώ θεία αποκάλυψη, όπως αυτή βιώνεται και διδάσκεται υπό της Ορθόδοξου Εκκλησίας, παρουσιάζει η εις το ως άνω βιβλίο του θεολογία του κ. Ζηζιούλα (εφεξής : κ. Ζ.) εμφανή την απόκλιση προς ένα ανθρωποκεντρισμό.

Ενταύθα πρόκειται ουχί περί επί μέρους επιδράσεων εκ της δυτικής θεολογίας, τις οποίες συναποκομίζει πας ορθόδοξος θεολόγος, θητεύσας εις τας θεολογικάς σχολάς της Δύσεως, αλλά περί ενός νέου τρόπου του θεολογείν στο χώρο της ορθοδόξου δογματικής θεολογίας, με ισχυρά τη ροπή προς την φυσική, τ.έ. την φιλοσοφική, θεολογία, όστις, εκρίθη σκόπιμο να καταστεί γνωστός ευρύτερο, προς θεολογική συζήτησιν, αντιπαράθεση και αξιολόγηση, και ένταξη εκεί, ένθα ανήκει, δεδομένου ότι απηχεί απόψεις ενός ουχί τυχαίου Έλληνος ορθοδόξου θεολόγου και επισκόπου.

Οι εντός παρενθέσεως αριθμοί παραπέμπουν εις το ως άνω βιβλίο του κ. Ζ., για δε τις υπογραμμίσεις, επειδή δεν κατέστη δυνατόν να τηρηθεί η δέουσα τάξη, παρακαλώ τον αναγνώστη, όπως ανατρέχει στο κείμενο προς επαλήθευση. Οι τίτλοι των περιεχομένων της δικής μου εργασίας έχουν ως ακολούθως:

 ΑΝΘΡΩΠΟΣ:

Ο ΜΟΝΟΣ ΣΥΝΔΕΤΙΚΟΣ ΚΡΙΚΟΣ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΚΟΣΜΟΥ

Η ιερωσύνη του ανθρώπου παρέχει εις αυτόν και το προνόμιον τον μοναδικόν μεσίτην μεταξύ Θεού και κόσμου. Ο άνθρωπος δεν ετέθη εις τον κόσμον, ίνα διακονεί, ως ο γνούς το θέλημα του Κυρίου του πιστός και φρόνιμος δούλος, και ο πιστός οικονόμος και φρόνιμος, αλλά ως ο Κύριος: ο ορίζων την τύχη του υλικού κόσμου(13), ο μόνος μεσολαβών μεταξύ Θεού και κόσμου. Έναντι της θε­μελιώδους θεολογικής διδασκαλίας: τα πάντα ποιεί ο Θεός, άφ' Εαυτού (Πατήρ), δι' Εαυτού (Υιός), εν Εαυτώ (Άγιον Πνεύμα), -χρησιμοποιών τον άνθρωπον ως όργανον του περί του κόσμου σχεδίου Του, αντιπαραθέτει ο κ. Ζ. τον άνθρωπον - ιερέα ως τον κύριον του κόσμου και των σχέσεων αυτού προς τον Θεόν: δι' αυτού και μόνον αναφέρεται ο κόσμος προς τον Θεόν, και έρχεται ο Θεός εις σχέσιν προς τον κόσμον Του, ή μάλλον: ουδόλως έρχεται προς τον κόσμον ο Θεός, όστις, εις το βιβλίον του κ. Ζ., παρίσταται ως μία παθητική οντάτης, δεχόμενη απλώς τα προσφερόμενα υπό του ανθρώπου δώρα της δημιουργίας.

Όσοι τυχόν αφήνουν το ζήτημα αυτό στην επέμβαση του Θεού και μόνον, παραβλέ­πουν και υποτιμούν τη σημασία της ανθρωπίνης ελευθερίας και ευθύνης (13)!

Ακολουθούν αι σχετικοί αναφοραί: Πρέπει να βρούμε ένα συνδετικό κρίκο ανάμεσα στα δύο, το Θεό και τον κόσμο, που θα μπορούσε να διασφαλίσει την επικοινωνία της ζωής ανάμεσαά τους,... Ο άνθρωπος είναι εκείνος, στον οποίο πρέπει να αναζητήσουμε το συνδετικό κρίκο ανά­μεσα στο Θεό και τον κόσμο... ο άνθρωπος μπορεί να γίνει η λύση στο πρόβλημα της σωτηρίας της δημιουργίας (90), αφού αυτό είναι το θέμα μας: η σωτηρία της δημιουρ­γίας μέσω του ανθρώπου (109).

Η ιερωσύνη του ανθρώπου απαιτεί... η κτίση να ολο­κληρωθεί μέσα από τα χέρια του ανθρώπου,... ως συν­δετικού κρίκου ανάμεσα στο Θεό και την κτίση... Αυτό α­ποτελεί τη βάση αυτού που ονομάζουμε Ιερωσύνη του ανθρώπου. Όταν παίρνει στα χέρια του ο άνθρωπος τον κό-σμο...(119). Ο Χριστιανός... θεωρεί τον άνθρωπο το μόνο δυνατό συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο Θεό και στη δημι­ουργία. Ο άνθρωπος γίνεται έτσι ένας σύνδεσμος, που μπορεί... να φέρει την υλική φύση σε κοινωνία με το Θεό, και με τον τρόπο αυτό να την αγιάσει,...(122): τον άνθρωπο βλέπει ως κρίκο ανάμεσα στον κόσμο και το Θεό(123).

Ο κ. Ζ., αφού περιγράφει τον κόσμον με τα ζοφερά χρώματα της φιλοσοφίας του Υπαρξισμού: ο κόσμος είναι πραγματικότης εξηρτημένη από το μηδέν, κάθε μια ύ­παρξη στο σύμπαν... διαπερνάει το μηδέν(81 εξ.), αναζητεί το συνδετικό κρίκο ανάμεσα στο Θεό και τον κόσμο στον άνθρωπο, όστις μπορεί να διασφαλίσει την επικοινωνία της ζωής! Ουχί ο Θεός, ο Θεάνθρωπος, γεφυρώνει τα διεστώτα, αλλά ο Ανθρωπόθεος!

Θεμελιώδεις θεολογικαί αλήθειαι, όπως: διαθήκης καινής μεσίτης εστίν ο Ιησούς Χριστός (Εβρ. 9, 15· 12, 24 κ.α.), ή: Εις μεσίτης Θεού και αν­θρώπων, άνθρωπος Χριστός Ιησούς (Α' Τιμ. 2, 5), παραθεωρούνται υπό του κ. Ζ., του οποίου η θεολογία κινείται σαφώς εκτός της εν Ιησού Χριστώ θείας αποκαλύψεως, ήτοι εις τον χώραν της φυσικής θεολογίας.